Składniki nieorganiczne
BETA
Ten układ i zadania są w wersji testowej. Wkrótce pełny kurs będzie zawierał je w dopracowanej formie.
Składniki nieorganiczne
Woda, sole mineralne, makro- i mikroelementy, osmoza i turgor, buforowanie pH, termoregulacja, przewodnictwo jonów
📹 Lekcja wideo
📜 Notatki – Składniki nieorganiczne
1) Woda: dipol, wiązania wodorowe
- • Cząsteczka polarna (dipol): O częściowo δ−, H częściowo δ+ → przyciąganie elektrostatyczne.
- • Wiązania wodorowe między cząsteczkami → sieć oddziaływań odpowiedzialna za niezwykłe właściwości.
- • Rozpuszczalnik dla związków polarnych/jonowych (sole, cukry, większość aminokwasów); słabo rozpuszcza substancje niepolarne (lipidy).
2) Właściwości wody (I)
- • Wysokie ciepło właściwe → stabilizuje temperaturę organizmów i środowisk wodnych.
- • Wysokie ciepło parowania → efektywne chłodzenie przez parowanie (pocenie, transpiracja).
- • Kohezja i adhezja → transport kapilarny w ksylemie (słupy wody).
3) Właściwości wody (II)
- • Anomalia gęstości (max 4°C) → lód unosi się, zamarzanie od powierzchni.
- • Napięcie powierzchniowe → film powierzchniowy (wodne owady).
- • Reaguje chemicznie (hydroliza, kondensacje) i jest substratem/produktem (fotosynteza, oddychanie).
4) Osmoza, turgor, plasmoliza
- • Osmoza = dyfuzja wody przez błonę półprzepuszczalną z roztworu hipotonicznego do hipertonicznego.
- • Komórka roślinna: hipotonicznie → turgor; hipertonicznie → plazmoliza; izotonicznie → brak zmian.
- • Komórki zwierzęce: brak ściany → pęcznienie (hemoliza) w hipo-, kurczenie w hiper-.
5) Makroelementy (wybrane funkcje)
- • Ca²⁺ – krzepnięcie krwi, sygnalizacja, ściana kom. roślin (pektynian wapnia).
- • Mg²⁺ – składnik chlorofilu, kofaktor enzymów.
- • K⁺ / Na⁺ – potencjał błonowy, przewodnictwo nerwowe, gospodarka wodna.
- • PO₄³⁻ – ATP, kwasy nukleinowe, fosforylacje.
- • S (SO₄²⁻) – aminokwasy siarkowe (cysteina, metionina), mostki disiarczkowe.
6) Mikroelementy (wybrane)
- • Fe²⁺/Fe³⁺ – hem, cytochromy (transport elektronów).
- • I⁻ – hormony tarczycy (T₃/T₄).
- • Zn²⁺ – centrum katalityczne wielu enzymów.
- • Cu²⁺ – oksydazy (np. oksydaza cytochromowa).
- • Mn²⁺ – kompleks rozkładu wody w fotosyntezie (PSII).
7) Bufory i pH
- • Bufor wodorowęglanowy: H₂CO₃ ⇌ H⁺ + HCO₃⁻ – stabilizacja pH krwi.
- • Enzymy działają optymalnie w wąskim zakresie pH (np. pepsyna ~2, trypsyna ~8).
- • Systemy buforowe w cytoplazmie i płynach ustrojowych (fosforanowy, białczanowy).
8) Jony, przewodnictwo i homeostaza
- • Różnice stężeń jonów (Na⁺/K⁺/Cl⁻/Ca²⁺) → potencjały błonowe, przewodnictwo nerwowe, skurcz mięśni.
- • Transport: dyfuzja prosta/ wspomagana, osmoza, pompa Na⁺/K⁺ (ATP-zależna).
- • Utrzymanie homeostazy jonowej: nerki, skóra, układ oddechowy (oddech wpływa na pH przez CO₂).
