Budowa komórki – Część 1
BETA
Ten układ i zadania są w wersji testowej. Wkrótce pełny kurs będzie zawierał je w dopracowanej formie.
Budowa komórki
Teoria komórkowa, błony biologiczne, organella, cytoszkielet, transport, ściana komórkowa/ECM, połączenia międzykomórkowe, cykl komórkowy
📹 Lekcja wideo
📜 Notatki – Budowa komórki
1) Teoria komórkowa – fundament
- • Komórka jest podstawową jednostką struktury i funkcji organizmów.
- • Wszystkie komórki powstają z podziału innych komórek.
- • Informacja genetyczna przechowywana jest w DNA (u prokariontów – nukleoid bez otoczki jądrowej).
2) Prokarionty
- • Brak jądra; kolista cząsteczka DNA w nukleoidzie; często plazmidy.
- • Rybosomy 70S; brak błoniastych organelli.
- • Ściana komórkowa z peptydoglikanu (bakterie), błona z hopanoidami.
- • Często rzęski, fimbrie, otoczki; fotosynteza na zawiązkach błon.
3) Eukarionty
- • Jądro z otoczką; DNA liniowe związane z histonami (chromatyna).
- • Rybosomy 80S w cytoplazmie; 70S w mitochondriach/chloroplastach.
- • Liczne organella błoniaste: ER, aparat Golgiego, mitochondria, lizosomy itd.
- • Cytoszkielet rozwinięty; podziały mitotyczne i mejotyczne.
4) Błony biologiczne – model płynnej mozaiki
- • Dwuwarstwa fosfolipidowa + białka integralne/peryferyjne, cholesterol (zwierzęta).
- • Asymetria i płynność (ruchy lateralne, rzadko flip-flop); glikolipidy i glikoproteiny (rozpoznawanie).
- • Funkcje: bariera selektywna, transport, sygnalizacja (receptory), zakotwiczanie cytoszkieletu.
5) Jądro, ER, Golgi, rybosomy
- • Jądro: otoczka z porem; nukleolus – biogeneza rybosomów.
- • RER: rybosomy → synteza białek sekrecyjnych/błonowych.
- • SER: synteza lipidów, detoksykacja, magazyn Ca²⁺ (mięśnie – siateczka sarkoplazmatyczna).
- • Aparat Golgiego: modyfikacja, sortowanie, pakowanie białek/lipidów (pęcherzyki, lizosomy).
- • Rybosomy: 80S (cytozol), 70S (mito/chloro) – translacja.
6) Mitochondria, chloroplasty, lizosomy, peroksysomy, wakuole
- • Mitochondria: oddychanie tlenowe, własne DNA i rybosomy 70S.
- • Chloroplasty: fotosynteza; tylakoidy/grana, DNA 70S.
- • Lizosomy (zwierzęta): hydrolazy kwaśne, trawienie wewnątrzkomórkowe.
- • Peroksysomy: utlenianie, katalaza (H₂O₂ → H₂O + O₂).
- • Wakuole (rośliny): turgor, magazyn; soki komórkowe, barwniki/alkaloidy.
7) Cytoszkielet i motory
- • Mikrotubule (tubulina, 25 nm): wrzeciono, rzęski/wici (9+2), transport wewnętrzny (kinezyna/dyneina).
- • Filamenty aktynowe (7 nm): skurcz, ruch ameboidalny, pierścień kurczliwy cytokinezy.
- • Filamenty pośrednie (~10 nm): odporność mechaniczna, laminy jądrowe.
8) Ściana komórkowa (rośliny/grzyby/bakterie)
- • Rośliny: celuloza, pektyny, hemicelulozy; plazmodesmy.
- • Grzyby: chityna. Bakterie: peptydoglikan (Gram+/−).
9) ECM i połączenia międzykomórkowe (zwierzęta)
- • ECM: kolagen, elastyna, proteoglikany; integryny łączą ECM z cytoszkieletem.
- • Połączenia ścisłe (tight), desmosomy (kotwica), gap junctions (kanały wymiany).
10) Transport przez błony i ograniczenia rozmiaru
- • Dyfuzja prosta/wspomagana (kanały/nośniki), osmoza, aktywny (pompy), endo-/egzocytoza.
- • Stosunek powierzchnia/objętość (SA:V) ogranicza rozmiar – małe komórki wymieniają szybciej.
- • Eukarionty – kompartmentacja zwiększa wydajność procesów.
